Dlaczego przy IBS pojawiają się wzdęcia?

Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) wiąże się z tzw. osią mózg–jelita. To naturalny system komunikacji w organizmie, który łączy jelita z mózgiem. Tworzą go m.in. hormony, komórki nerwowe i różne substancje chemiczne (częściowo wytwarzane przez bakterie jelitowe).

Dzięki temu jelita mogą „wysyłać sygnały” do mózgu — i odwrotnie. To dwukierunkowe połączenie pomaga wyjaśnić, dlaczego stan jelit może wpływać na nasze samopoczucie, np. sprzyjać objawom takim jak stres czy lęk.

Przyczyna IBS jest nieznana, choć pewne jest, że czynniki genetyczne, infekcje8 , większe narażenie na stres i siedzący tryb życia nasilają dolegliwości8. W jego przypadku możemy mówić o wzajemnej interakcji wielu czynników. Można stwierdzić, że IBS jest oznaką słabo wchłanianych składników odżywczych9 lub zmiany mikroflory jelitowej9 , co może wywoływać nadmierne powstawanie gazów w jelitach1,9.

Rodzaje IBS

Obecnie uważa się, że IBS nie jest jedną, odrębną chorobą, lecz raczej zespołem objawów, który może mieć różne, często ukryte przyczyny 9. Wyróżnia się główne postaci:

IBS z dominującym zaparciem (IBS-C)

IBS-C jest jednym z najczęściej spotykanych typów. Osoby cierpiące na IBS-C doświadczają nieprawidłowych wypróżnień, stolce są głównie twarde lub grudkowate, a mniej niż 25% z nich jest luźnych. Ogólnie rzecz biorąc, ten typ IBS powoduje mniej wypróżnień, które  wymagają pewnego wysiłku.

IBS z dominującą biegunką (IBS-D)

W przypadku IBS-D, osoby cierpiące na IBS-D doświadczają nieprawidłowych wypróżnień, ponad jedna czwarta stolca jest luźna, a mniej niż jedna czwarta twarda i grudkowata. Przy IBS-D możesz potrzebować częstszych i pilniejszych wizyt w toalecie.

IBS ze zmiennym rytmem wypróżnień (IBS-M)

Niektórzy cierpią na IBS, które charakteryzuje się mieszanymi nawykami jelitowymi. IBS-M bywa czasem określane jako IBS z naprzemienną biegunką i zaparciami (IBS-A). Jeśli zmagasz się z tego typu zespołem jelita nadwrażliwego, możesz doświadczać zarówno twardego, jak i cienkiego stolca.

Niesklasyfikowana postać IBS (IBS-U)

Niesklasyfikowana postać IBS (IBS-U) występuje wtedy, gdy objawy nie pasują jednoznacznie do typów z przewagą biegunki ani zaparcia. Wypróżnienia mogą być zmienne lub trudne do jednoznacznej oceny, dlatego tej postaci nie można przypisać do konkretnej kategorii.

Jak złagodzić wzdęcia?

Istnieje kilka sposobów na złagodzenie nadmiernych wzdęć:

  • Jedz mniejsze porcje, ale częściej6
  • Jedz spokojnie, dokładnie przeżuwaj i staraj się nie połykać powietrza6
  • Unikaj żucia gumy i ssania słodyczy6
  • Unikaj palenia papierosów6
  • Nie wkładaj do ust przedmiotów (np. długopisów), które sprzyjają połykaniu powietrza6
  • Unikaj napojów gazowanych3, 6 i pij soki owocowe z umiarem.6
  • Unikaj produktów powodujących gazy, takich jak brukselka, brokuły, kapusta, kalafior, cebula, rośliny strączkowe i suszone owoce6
  • Ogranicz spożycie kofeiny i alkoholu3, 6

Środki na wzdęcia

Leki rozkurczowe

Badania pokazują, że leki rozkurczowe  mogą  łagodzić ból brzucha i wzdęcia1. Leki te rozluźniają tkankę mięśniową ściany jelit, dzięki czemu szybko łagodzą skurcze, ból i wzdęcia.

NO-SPA (drotaweryna chlorowodorkowa) działania rozkurczowo na  mięśnie gładkie, dzięki czemu pomaga w leczeniu bólu brzucha12

Ćwiczenia

Analizy badawcze wykazały, które rodzaje ćwiczeń są najskuteczniejsze w łagodzeniu objawów IBS, w tym nadmiernych wzdęć.11. Nie ma jednoznacznych odpowiedzi na pytanie, który rodzaj ćwiczeń jest najskuteczniejszy, ale Światowa Organizacja Gastroenterologii11 zaleca ćwiczenia jako część planu leczenia IBS11.

Możesz spróbować połączyć łagodniejszy rodzaj ćwiczeń aerobowych (np. szybki spacer, pływanie lub jazda na rowerze stacjonarnym) z ćwiczeniami beztlenowymi (takimi jak pompki czy przysiady). Aby eksperymentować z trudniejszymi ćwiczeniami, takimi jak podnoszenie ciężarów, warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem intensywnego wysiłku — zwłaszcza jeśli obejmuje on aktywność beztlenową.

Idealna dieta na IBS i wzdęcia

Jeśli cierpisz na IBS, zaleca się ograniczenie spożycia tłustych i/lub ostrych potraw, zgodnie z wytycznymi medycznymi8, powinieneś pić co najmniej 2 litry płynów (najlepiej wody) dziennie3 oraz jeść 3 porcje warzyw dziennie3. Jeśli masz biegunkę, możesz zmniejszyć występowanie uciążliwych i nieprzyjemnych objawów, eliminując słodziki takie jak sorbitol i aspartam3.

Możesz mieć spokojny dzień z IBS, jeśli uda Ci się jeść produkty bogate w błonnik, takie jak pełnoziarnisty chleb, brązowy ryż czy otręby3 oraz ograniczyć spożycie "skrobi opornej" zawartej w przetworzonej lub gotowej żywności3. Jeśli spożywasz błonnik, warto wybrać rodzaj rozpuszczalny w wodzie. Warto zacząć od niskiej dawki błonnika rozpuszczalnego (3-4 gramy dziennie) i stopniowo zwiększać dawkę do 20-30 gramów dziennie8.

Owies również może być dobrym wyborem, a zaleca się mieszanie siemion lnianych (nie więcej niż 1 łyżka dziennie) do posiłków3. Dla niektórych pacjentów z IBS przejście na dietę bezglutenową przyniosło ulgę, mimo że nie posiadali diagnozy celiakii8. Powód tego nie jest jasny8.

Jeśli "normalna" zdrowa dieta nie przynosi oczekiwanych efektów, warto spróbować diety  z ograniczeniem niektórych cukrów (tzw. FODMAP), które mogą nasilać objawy jelitowe2, 3. Ta dieta ma na celu wyeliminowanie produktów fermentujących w jelitach. Należą do nich na przykład niektóre owoce i warzywa, pszenica oraz niektóre produkty mleczne8. Dieta może powodować utratę ważnych składników odżywczych, dlatego pamiętaj, aby robić ją pod nadzorem dietetyka3, 8 – i skorzystaj z porad dotyczących suplementacji witamin i minerałów8. Można zastosować lek NO-SPA®6, zawierający chlorowodorek drotaweryny, tym bardziej, że leki rozkurczowe, np. z zawartością drotaweryny są ważnym elementem terapii skurczowego i przewlekłego bólu brzucha. Dostępne są dwie wersje leku:  NO-SPA® 40 mg oraz NO-SPA® MAX 80 mg.